MASKE TAKMANIN RUHSAL BOYUTU

MASKE TAKMANIN RUHSAL BOYUTU

Yazan: Nagihan Aluç

İnsanın sahip olduğu sosyal boyut, doğası gereği sosyalleşme ihtiyacıyla kendini göstererek bireylerin bir araya gelmesini sağlamıştır. Belli parametreler çerçevesinde birleşilerek bir araya gelinmesi toplumda sosyal grupların oluşumunu tetiklemiştir1. Kişiler kendilerinin sahip olduğu özelliklerle aynı veya benzer özellikleri gördükleri diğer kişiler ile fiziksel ve ruhsal olarak yakınlık kurmuşlardır. Cinsiyet, etnisite, yaş, din gibi faktörler en yaygın ve süreğen olarak görülen belirleyicilerdir. Yaşam standartlarının çok yönlü olarak farklılaşması, toplumun modernleşmesiyle birlikte siyasal görüşler, spor takımını taraftarlığı, dinlenen müzik tarzları vb. temelinde çok sayıda farklı sosyal grup oluşmuştur. Bireyler sahip oldukları tutumlar bağlamında kendilerini belli gruplara ait hissetmektedirler. Birey için öne çıkan bir grup olabildiği gibi farklı pek çok sosyal grubun üyesi olarak da toplumda yerini almaktadır. Bireyin yaşamına dahil olan bu sosyal boyut bireyin kendisini tanımlarken kullandığı bileşenler arasında yer almaktadır2. Bir kişiyi tanımlarken bedensel, psikolojik ve zihinsel özelliklerin yanı sıra sosyal özellikleri de dikkate alınmaktadır.  İçinde yaşadığımız toplumda var olan her grubun farklı bir sosyal kategoriyi temsil ettiği düşünüldüğünde kendimizi tanımlarken kullandığımız pek çok özellik ait hissettiğimiz bu gruplara işaret etmektedir2. Sosyal psikologlar ve sosyologlara göre insanlar, çoğu zaman birey olarak değil, belirli sosyal grupların üyeleri olarak hareket etmektedirler. Grupların sosyal açıdan kimliğimiz üzerindeki etkisi o kadar başattır ki, insanlardan kendilerini tanımlamaları istendiğinde, akla ilk gelen tanımlamalarının çoğunun bireysel niteliklerle ilişkili değil de, bir gruba aidiyet ile ilişkili olduğu görülür1. Sosyal gruplar insanların kendine ve diğerlerine ilişkin algılarının oluşmasına yardım etmektedir. İnsanların anlamlı gruplara ait olduklarının farkında olmaları, kendilerini tanımlamalarını da sağlamaktadır2

İnsanlar olumlu kimlik özelliklerine sahip olmaya ve bunu korumaya güdülenmişlerdir. Olumlu bir öz değerlendirme ve benlik saygısını yüceltme gereksiniminde sahip olduğumuz bireysel özelliklerin yanı sıra sosyal yönümüz de etkili olmaktadır. Benlik duygusunun önemli bir boyutunu da ‘sosyal kimlik’ kavramı oluşturmaktadır3. Sosyal kimlik bireyin kendisini ait hissettiği, değerli bulduğu sosyal gruplar ve onların özelliklerinden kaynağını alır. Olumlu bir benlik algısına sahip olma gereksinimini doyurmak kimi zaman sosyal kimliğe düşer1. Kendine değer verme ve benlik saygısı, kişinin üyesi olduğu grubun sosyal konumundan ve sosyal kimliğinden de etkilenir (Tajfel, 1982; Verkuyten ve Reijerse, 2008). 

Ait hissedilen grubun toplumda olumlu bir şekilde değerlendirilmesi, üye olarak bireyin de kendine dair pozitif bir tanımlama motivasyonunun oluşmasında etkilidir. Bireyin, toplum içinde anlamlı bir konumda olan sosyal bir grubun üyesi olması, bireysel olarak kendisinin de bu anlama sahip olduğunu hissettirir. Sosyal grubun amaçları, sorunları, görüşleri bireyin grupla ilişkisini etkilemektedir. Evrensel, güncel ve temel yaşamsal amaçlar çerçevesinde şekillenmiş bir gruba aidiyet, bireyin kendinde de bunları görerek olumlu bir öz değerlendirme ve benlik saygısı geliştirmesinde önemli sonuçlar verir.

Zaman içinde farklı gelişmelerle karşılaşan toplumda güncel sorunlar karşısında da yeni gruplar şekillenmektedir. Bireyler sorun karşısında sahip oldukları tutumlar temelinde belli sosyal gruplarla yakınlık kurarlar. Amaçlar, davranışlar, yaşam tarzı gibi bağlamlarda da gruba aidiyetleri güçlenir. Yaşanılan pandemi sürecinde de söz konusu sosyal gruplardan söz edilebilir. Salgının yayılımına karşı alınan bireysel tedbirler bağlamında, dünya genelindeki nüfusun büyük çoğunluğunun sahip olduğu tutum, oldukça geniş bir alana yayılmış sosyal grubu oluşturdu. Özellikle maske, eldiven kullanımı, sosyal izolasyon, hijyen önlemleri gibi alınan tedbirlerde sahip olunan ciddiyet ve gösterilen hassasiyet bu büyük sosyal grubun üyelerinin davranış ve tutumlarında görülmektedir. Aynı zamanda grup bu davranışlarla amacının insan hayatını ve sağlığını korumak, çevresindeki tüm yaşama karşı duyarlı olmak, risk altında olanlara destek olmak gibi evrensel ve hayati amaçları gözetmektedir. Birey sosyal gruba aidiyetini gösteren davranışlarında bulunarak bu grubun amaçlarını kendinde daha fazla . Salgına karşı söz konusu tedbir davranışlarını göstererek bireylerin toplumun büyük kesiminden oluşan sosyal gruba aidiyetleri güçlenir. Maske kullanımı, sosyal mesafenin korunması vb. davranışlar bireyin toplumun tümünü tehdit eden bir sorun karşısında dahil olduğu sosyal grubun görünür yüzü haline gelir. Bu büyük grubun temel insani ve iyileştirici olan amaçlarına sahip olmak bireyde benlik saygısı ve öz değerlendirme süreçlerinde görülür. 

Özetleyecek olursak bireyin kendine ilişkin değerlendirmelerinde etkili olan sosyal kimlik kavramının olumlu öz değerlendirme yapma ve benlik saygısını yükseltme noktasında işlevinin olduğu kaynaklarda yer almaktadır. Sosyal grubun bireyin sosyal kimliğini anlamlandırması üzerindeki etkisinden yola çıkılarak salgının yayılımına karşı alınan tedbirler bağlamında maske, eldiven kullanımı, sosyal mesafenin korunması gibi bir davranışların bireyi yaklaştırdığı sosyal grubun sahip olduğu duyarlılığın virüsten korumasının yanı sıra ruhsal olarak iyileştirici bir etkisinin olduğu sonucuna.

KAYNAKÇA

MADRAN, A.,  2012, Sosyal Kimlik ve Ayrımcılık, Ayrımcılık: Çok Boyutlu Yaklaşımlar, Bilgi Üniversitesi Yayınları.

2 SEZEN, S., 2019, Cinsiyetler Arası Statü Farkına Sosyal Kimlik Ve Sistemi Meşrulaştırma Kuramları Açısından Bir Bakış, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.

3 ÖNER, M., 2015, Sosyal Kimlik Bakış Açısıyla Grup Temelli Duyguların Farklı Boyutlarda İncelenmesi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Psikoloji Anabilim Dalı Sosyal Psikoloji Bilim Dalı,  Doktora Tezi . 


Leave A Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir